Mars’ın güney yüksek alanlarının altındaki mantonun, kuzeye göre 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olduğu belirlendi.
Mars’ın yüzeyindeki kuzey-güney farkının yalnızca dış görünüşle sınırlı olmadığı ortaya çıktı. Bilim insanları, Kızıl Gezegen’in güney yarımküresindeki yüksek alanların altında bulunan mantonun, kuzeydeki bölgelere göre yaklaşık 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olduğunu belirledi.
Nature dergisinde yayımlanan araştırma, Mars’ın derinliklerinde büyük ölçekli bir termal asimetri bulunduğuna işaret ediyor. Caltech tarafından yapılan açıklamada güneydeki iç bölgenin bazı kesimlerinin kısmen erimiş durumda olabileceği de belirtildi. Çalışmaya, doktorasını Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde (Caltech) tamamlayan ve Arizona Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdüren Alexander Berne liderlik etti.
Araştırmacılar Mars’ın iç yapısını doğrudan gözlemlemek yerine, gezegen çevresinde yıllardır görev yapan Mars Global Surveyor, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter uzay araçlarından elde edilen verileri kullandı. Ekip, uzay araçlarının hızlarında meydana gelen son derece küçük değişimleri inceleyerek Mars’ın yerçekimi alanını yeniden oluşturdu.
Daha sonra “gelgit tomografisi” olarak adlandırılan yöntemle Mars’ın Güneş’in çekimine verdiği mevsimsel tepki analiz edildi. Mars’ın yörüngesinin hafif eliptik ve dönme ekseninin eğik olması nedeniyle Güneş’in gezegen üzerindeki çekim etkisi yıl boyunca değişiyor. Bu küçük değişiklikler Mars’ın biçiminde ve yerçekimi alanında ölçülebilir farklılıklar meydana getiriyor. Araştırmacılar bu verilerden hareketle Mars mantosunun kuzey ve güney yarımkürelerde aynı özelliklere sahip olmadığını belirledi. Modellemeye göre mantonun mekanik sertliği iki yarımküre arasında yüzde 20’den fazla değişiyor; güneydeki kayaların daha yumuşak olması da bölgenin daha sıcak olduğuna işaret ediyor.
NEDEN DAHA SICAK?
Mars’ın kuzey ve güney yarımküreleri arasındaki fark uzun zamandır biliniyor. Gezegenin kuzeyinde alçak ve görece düz ovalar bulunurken, güney yarımküre daha yüksek, engebeli ve yoğun kraterli arazilerden oluşuyor.
Yeni araştırma, “Mars kabuksal ikiliği” olarak bilinen bu farkın gezegenin derinliklerine kadar uzandığını ortaya koyuyor. Güney yüksek alanlarının altındaki mantonun, kuzey ovalarının altındaki mantoya kıyasla 200-400 derece daha sıcak olduğu hesaplandı.
Bilim insanları sıcaklık farkının nedenini henüz kesin olarak bilmiyor. Öne çıkan ihtimaller arasında Mars’ın geçmişinde gerçekleşmiş dev bir göktaşı çarpışmasının gezegenin kuzeyini değiştirmesi, güney mantosundaki konveksiyon hareketleri veya güneydeki daha kalın kabuğun bir battaniye gibi davranarak gezegenin içinden gelen ısının dışarı çıkmasını engellemesi bulunuyor. Araştırmacılara göre bu mekanizmalardan birden fazlası birlikte de etkili olmuş olabilir. Bulgu ayrıca Mars’ın güneyindeki güçlü manyetik anomalilerin ve NASA’nın InSight görevinin bölgede tespit ettiği farklı sismik davranışların açıklanmasına yardımcı olabilir.
