
İngiltere merkezli Cambridge Sözlüğü, yapay zekânın hızla gelişmesiyle insan ve makine arasındaki sınırların giderek daha fazla tartışılmaya başlanması ve insanların teknolojiye bağımlılıklarına ilişkin endişelerin artması nedeniyle 2026 yılının kelimesini “insan” (human) olarak belirledi.
Yapay zekâ tartışmaları
Sözlük tarafından yapılan açıklamada, yılın kelimesinin insanların, hayvanlardan veya makinelerden farklı olarak sahip olduğu nitelikleri, kusurları ve duyguları ifade ettiği belirtildi. Cambridge Sözlüğü Baş Editörü Colin McIntosh, insanların düşünme süreçlerini yapay zekâya devretmeleri halinde neleri kaybedebileceklerine yönelik endişelerin, teknolojiye ne ölçüde güvenmeleri gerektiğini yeniden değerlendirmelerine yol açtığını ifade ederek, yapay zekânın insanların kendi düşünme becerilerini teknolojiye bırakmalarına ilişkin tartışmaları artırdığına dikkati çekti. Cambridge Sözlüğü, “insan”ı yılın kelimesi seçse de 2026, insanlık adına utanç verici olaylarla geçti. İşte 2026 yılından insanlık öldü dedirten olaylar, sayılar..

Ukrayna’da zirve yaptı
■ UNICEF’in eylül ayındaki raporuna göre 2026 yılının üçüncü çeyreği, Ukrayna’daki sivil kayıpların en yoğun yaşandığı dönem oldu. 2026 yılında doğrulanan çocuk kayıplarının sayısı 809. UNICEF’in yılın başında açıkladığı verilere göre Ukrayna’da 791 bini ülke içinde, 1.8 milyonu ülke dışında olmak üzere 2 milyon 589 bin 900 çocuk yerinden edilmiş durumda.
■ 2025 yılı verilerini kapsayan ve Haziran 2026’da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne sunulan yıllık raporda, 6 bin 607 çocuğun silahlı çatışmalarda savaşçı veya destek unsuru olarak silah altına alındığı doğrulandı.
■ UNICEF’in Nisan 2026’da yayımlanan verilerine göre Afrika genelinde beş yaş altı çocuklarda bodurluk oranı yüzde 12-40 arasında. Batı ve Orta Afrika’da her üç çocuktan fazlası bodurluktan etkileniyor. Bodurluk, kalıcı beyin gelişimi geriliğine ve düşük bilişsel kapasiteye de yol açıyor.
SOMALİ’DE YETERSİZ BESLENEN ÇOCUKLAR
1.9 milyon
■ Somali’de bu yıl 1.9 milyon çocuğun yetersiz beslenmeden etkileneceği tahmin ediliyor. Bunların yarım milyonu yetersiz beslenmenin en ölümcül türü olan şiddetli akut yetersiz beslenmeyle karşı karşıya.
Cinsel şiddet
■ BM’nin 2026 Çatışma Bağlantılı Cinsel Şiddet Raporu ve UN Women verilerine göre, bir önceki yılda 9.788 cinsel şiddet vakası resmi olarak doğrulandı.
■ Rapor, tecavüz, cinsel kölelik ve zorla alıkoyma eylemlerinin Sudan, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Haiti, Ukrayna ve Filistin gibi bölgelerde sistematik bir savaş stratejisi ve toplumsal kontrol aracı olarak kullanıldığını belgeliyor.
■ Silahlı çatışmalarda öldürülen her dört sivilden birini kadınlar ve kız çocukları oluşturuyor. Bu oran 2021 yılına kıyasla iki katına çıktı.

EVİNDE İÇME SUYU OLMAYANLAR
Dünyanın dörtte biri
Dünya nüfusunun dörtte birine denk gelen yaklaşık 2.1 milyar insan evinde güvenli içme suyuna erişemiyor. Bu nüfusun 106 milyonluk kısmı doğrudan arıtılmamış yüzey sularını tüketiyor.
Barbarlık sürüyor
Filistin’de de Ekim 2023’ten bu yana insanlık dramı sürüyor.
■ UNICEF’in Ağustos 2026’daki verilerine göre, ateşkes ilanından sonraki 300 günde en az 300 çocuk yaşamını yitirdi ve yüzlerce çocuk ağır yaralandı. Savaşın başından bu yana hayatını kaybeden çocuk sayısı 21.000’i aştı.
■ Toplam 2.1 milyonluk nüfusun 1.9 milyonu yerinden edilmiş durumda.
■ Bu ay UNICEF ve DSÖ tarafından yapılan uyarılara göre, çocuklar sular altında kalan çadırlarda dördüncü kışlarını geçiriyor. Yetersiz barınma nedeniyle sekiz aylık bir bebek hipotermi sonucu hayatını kaybederken, bölgeye çadır, battaniye ve ısıtma malzemesi girişindeki engeller çocukların hayatını tehdit ediyor.
Su bile yok
■ Nüfusun yüzde 70’ine kadarı günlük hayatta kalma sınırı olan kişi başı altı litre temiz suya bile erişemiyor.
■ 5 yaş altı çocukların bodurluk oranı yüzde 12.2. 6-23 aylık bebeklerin yalnızca yüzde 22.4’ü asgari düzeyde kabul edilebilir bir beslenme alabiliyor.
TEMEL HİJYENDEN YOKSUN
545 milyon çocuk
Dünya genelinde 460 milyon çocuk temel tuvalet imkânından, 545 milyon çocuk ise su ve sabun gibi temel hijyen olanaklarından yoksun eğitim görüyor.

Sorun derinleşiyor
■ Sudan’da Nisan 2023’ten bu yana devam eden savaş nedeniyle on binlerce kişi hayatını kaybetti, 13 milyon kişi yerinden edildi. 17 milyondan fazla çocuk insani yardıma muhtaç, bunlardan 8 milyonu eğitim alamıyor.
Çocuklar ölüyor
■ ABD-İsrail’in, 28 Şubat’ta İran’a saldırılarıyla başlayan savaşın ilk saatlerinde Minab kentindeki bir ilkokula saldırı düzenlendi. Saldırıda 168’i çocuk 180’den fazla kişi hayatını kaybetti. Saldırının ABD tarafından gerçekleştirildiği ve okulun 40 dakika arayla iki kez vurulduğu ortaya çıktı.
■ UNICEF verilerine göre yılın ilk beş ayında İran’da 386 çocuk hayatını kaybetti, 2 bin 117 çocuk yaralandı. Çatışmaların Lübnan, İsrail, Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün gibi ülkeler de dahil edildiğinde ilk beş ayda bölgede öldürülen veya yaralanan toplam çocuk sayısı 4 binin üzerine çıktı.
■ İran genelinde 760’tan fazla okul tamamen yıkıldı veya ağır hasar aldı. Bölge genelindeki güvenlik tehditleri nedeniyle yaklaşık 52 milyon çocuğun eğitimi kesintiye uğradı.

RUANDA PLANI, AKDENİZ MEZARLIĞI…
Göçmen krizi ağırlaştı
■ Avusturya, Almanya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda, önceki gün ortak basın toplantısında, iltica başvuruları reddedilen ve ülkelerine geri gönderilemeyen kişilerin Ruanda’da kurulacak ortak bir merkeze gönderilmesi konusunda uzlaştıklarını duyurdu. Göçmenlerin hiçbir bağlarının bulunmadığı bir ülkeye gönderilmesinin insan hakları açısından büyük riskler taşıdığı belirtiliyor.
■ Bu yıl eylül ayı itibarı ile Avrupa’ya deniz yoluyla geçmeye çalışan ve çoğu Libya kıyılarından kalkan teknelerde en az 2 bin 292 kişi öldü ya da kayboldu.
■ Sadece 30-31 Temmuz tarihlerinde 70 bin göçmen Fas’tan İspanya’nın Kuzey Afrika’daki toprağı Sebte’ye (Ceuta) geçti. 88 göçmen hayatını kaybetti.
■ ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE) silahlı müdahaleleri büyük tepki topladı. Temmuzda Texas eyaletinde 52 yaşındaki Lorenzo Salgado Araujo, Maine eyaletinde Johan Sebastian Duran Guerrero, ICE memurlarınca vurularak öldürüldü. Ocakta ise Minnesota’da Alex Pretti ve Renee Good ICE’nin silahlı müdahalesi sonucu hayatlarını kaybetmişti.

